Τσαμπούνα

Τσαμπούνα

tsampouna-mousikorama-003Αποτελείται από το ασκί, το επιστόμιο και τη συσκευή για την παραγωγή του ήχου. Το επιστόμιο είναι ένας κυλινδρικός ή κωνικός σωλήνας που φτιάχνεται από καλάμι,διάφορα ξύλα ή και κόκαλο από πόδι αρνιού όρνιου. Στο άκρο του σωλήνα που είναι μέσα στο ασκί δένουν ένα στρογγυλό πετσάκι – παλιότερα χρησιμοποιούσαν κρεμμυδόφυλα – που λειτουργεί ως βαλβίδα και εμποδίζει την έξοδο του αέρα από το ασκί. Στις τσαμπούνες που δεν έχουν βαλβίδα, ο τσαμπουνάρης, όταν για να ξεκουραστεί σταματά να φυσάει, κλείνει το άνοιγμα του επιστομίου με τη γλώσσα του ή ακουμπάει το επιστόμιο στο μάγουλό του, για να μη ξεφουσκώσει το ασκί. Το επιστόμιο φτιάχνεται σε διάφορα μεγέθη, από 6 έως και 18 εκατοστά. Η συσκευή για την παραγωγή του ήχου αποτελείται από μιαν αυλακωτή βάση, μέσα στην οποία είναι τοποθετημένοι δύο καλαμένιοι αυλοί με μονό επικρουστικό γλωσσίδι, τύπου κλαρινέτου. Η αυλακωτή βάση καταλήγει σε χοάνη. Άλλοτε μικρότερη κι άλλοτε μεγαλύτερη – ανάλογα με την τοπική παράδοση, αλλά και σύμφωνα με το γούστο του τσαμπουνάρη που τη φτιάχνει – η χοάνη δεν αποτελεί πάντα συνέχεια της αυλακωτής βάσης, φτιαγμένη από το ίδιο υλικό. Συχνά πρόσθετη:ένα κέρατο ζώου, στερεωμένο στο ένα άκρο και δεμένο με σπάγκο στο άλλο άκρο, εκεί που η αυλακωτή βάση ενώνεται με το ασκί. Η αυλακωτή βάση είναι ανοιχτή μπροστά, με χαμηλές τις δύο πλαϊνές πλευρές της, για να αφήνει ελεύθερα τα δάχτυλα να χειρίζονται τις τρύπες στους δύο αυλούς. Πίσω κλειστή, εκτός από το επάνω μέρος με τα δυο γλωσσίδια. Το μέρος αυτό είναι πάντα μέσα στο ασκί:με την πίεση του αέρα τα γλωσσίδια πάλλονται και δημιουργούν τον ήχο. Οι δύο αυλοί φτιάχνεται ο καθένας από δύο κομμάτια καλάμι. Το ένα το μακρύτερο και ανοιχτό στα δύο του άκρα, έχει τις τρύπες για τα δάχτυλα. Και το άλλο, πολύ πιο κοντό και με μικρότερη διάμετρο είναι ανοιχτό στο ένα άκρο και στο άλλο άκρο που είναι κλειστό έχει το γλωσσίδι. Κάθε αυλός έχει 5 τρύπες, ή 3 τρύπες. Κύριος αυλός θεωρείται ο αριστερός πά-ντα. Ο δεξιός είναι ο βοηθητικός. Η τσαμπούνα παίζεται με το ασκί κρατημένο συνήθως από την αριστερή μασχάλη. Η πίεση του αέρα στα γλωσσίδια γίνεται με το φύσημα, από το επιστόμιο και με το σφίξιμο του ασκιού που κάνει ο τσαμπουνιάρης με το αριστερό μπράτσο του.
tsampouna-005Τα διαστήματα της κλίμακας που δίνει η τσαμπούνα – διαστήματα της φυσικής και όχι της συγκερασμένης κλίμακας στους παλιότερους τσαμπουνάρηδες – είναι: δύο τόνοι, ένα ημιτόνιο, δύο τόνοι. Το ύψος της τονικής στην κλίμακα των έξι αυτών φθόγγων δεν είναι σταθερό,αλλά εξαρτάται από το μέγεθος που έχουν τα μπιμπίκια σε κάθε τσαμπούνα. Συνήθως κυμαίνεται ανάμεσα στους φθόγγους σολ και σι (μέσα στο πεντάγραμμο, κλειδί του σολ). Στο παίξιμο ως τονική χρησιμοποιείται,συνήθως, όχι ο πρώτος χαμηλότερος φθόγγος, αλλά ο αμέσως επόμενος. Ο πρώτος φθόγγος χρησιμοποιείται ως υποτονική, χαρακτηριστικός φθόγγος, όπως ξέρουμε, στο«τροπικό»ύφος της ελληνικής δημοτικής μουσικής.  Ό,τι αντιπροσωπεύει ο ζουρνάς και το νταούλι στην ηπειρωτική Ελλάδα, είναι η τσαμπούνα για τα ελληνικά νησιά: το κατεξοχήν λαϊκό όργανο που συνόδευε και συνοδεύει  – όπου ακόμα υπάρχει – το χορό και το τραγούδι στο γάμο, τα βαφτίσια και το πανηγύρι. Σε διάφορα νησιά συνοδεύει και τα κάλαντα.

Share

Radio GreekSound Live

radio 200
Δεύτερο Πρόγραμμα

 

Facebook

Twitter

Ελληνική Μουσική και Όργανα

Νταούλι

Νταούλι

Ελληνικά λαϊκά μουσικά όργανα Μεμβρανόφωνα Νταούλι Γνωστό ήδη από τους...

Δελτία ενημέρωσης

Εγγραφείτε στην λίστα ενημέρωσης στην ιστοσελίδα www.mousikorama.gr μείνετε ενημερώμενοι για τα μουσικά νέα, συνεντεύξεις και μουσικά άρθρα.

Radio Greek Sound Live